DENİZ ILGAZ

 

     

 

 

MERDİVEN NEDİR ? -  2013

 

 

 

 

Giles Deleuze “Felsefe Nedir?” de (1)“Bir kavram nedir?” diye soruyor.

 

Aynı soru “Bir merdiven nedir?” ‘e uyarlandığında  her şeyden önce “bir merdiven” in  ne olduğunu araştırmak için sözlük anlamına bakmak gerekiyor. Türk Dil Kurumu Sözlüğü’nde merdiven için “ Bir yerden çıkmaya veya bir yerden inmeye yarayan basamaklar dizisi” (2) tanımı kullanılmış. Kelimenin İngilizce anlamı Oxford Sözlüğü(3)’ nde şöyle geçiyor; “A set of steps leading from one floor of a building to another ,typically inside the building”. İngilizce’ de “bir bina ya da koridordan diğerine uzanan adım seti” anlamına gelen merdiven tanımı daha çok mekan ile ilişkilendirilebilecek bir anlama sahip. Kelimenin kökeni “stager” olarak belirtiliyor ve “stager” kelimesi eski İngilizcede “tırmanmak” anlamına geliyor.

 

Merdiven kelimesine ilişkin soruşturma, hem sözlük anlamı ve hem de “bir kavram olarak “ merdiven nedir soruşturması kapsamına alındığı zaman ortaya “adım setini kullanarak tırmanmak ya da inmek” gibi yan anlamlar çıkıyor.

Peki bir kavram olarak merdiveni kullanarak bir yerden bir yere tırmanmak veya inmek ne anlama geliyor?



 




 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Deleuze’ün de belirttiği gibi kavramlar tek başlarına bir anlama sahip değillerdir ve bir kavramı tanımlamak için her zaman “kavram öbekleri”ne ihtiyacımız vardır. Kavram öbekleri arasında bir yerden bir yere tırmanmak veya inmek için yine merdivenlere ihtiyaç duyarız. Sözgelimi “Sanat” pek çok yan kavramdan oluşmuş bütün bir kavramdır ve aynı zamanda kendini oluşturan yan kavramlardan bağımsızdır da.

Buradan şu soruşturmaya atlamak da mümkündür, “yan kavramlar”’ından bağımsız bir bütün olan Sanat, bağımsızlığı itibariyle “yüksek” de ancak var olabilmek için ihtiyaç duyduğu yan kavramlar nedeniyle de “alçak” tadır. Kavramlar arasındaki bu hiyerarşi, sanatçı aracılığı ile çözülür. Sanatçı durduğu yer itibariyle- ürettim aşamasında- Sanat kavramının bütünselliğinden beslendiği için yüksekte ve yine bu kavramın yan kavramlarını kullanarak keşfettiği bireyselliğinden ötürü aşağıdadır. Sanatçı bu durumda bütünden –yüksekten- aldığını, alta taşıyan basamağın kendisidir.

 Sanatçı merdivendir.

 

(1) Gilles Deleuze-Felix Guattari, Yapı Kredi Yayınları, 2006

(2) http://tdkterim.gov.tr/bts/

(3) http://oxforddictionaries.com/